Hvítasunnukirkjan á Íslandi

Upphafsárin 1949-1969
Saga Kotmóta spannar nú orðið sextíu ár og nú er 60. reglulega Kotmótið haldið. Upphafið mótanna má rekja allt aftur til ársins 1949. Það má segja að þessi saga öll hafi byrjað með biluðum bíl!

Lykilmaður í sögunni er Guðni Markússon, bóndi hér í Kirkjulækjarkoti og smiður. Hann var fæddur 23. júlí 1893, sonur hjónanna Margrétar Árnadóttur frá Gerðakoti undir Vestur-Eyjafjöllum og Markúsar Magnússonar frá Kirkjulækjarkoti. Hér voru því hans feðratún. Guðni var elstur sex systkina og fór snemma að taka til hendinni. Hann var sjómaður á yngri árum og aflaði sér vélstjórnarréttinda.

Á sjómennskuárunum hafði Guðni eitt sinn ráðið sig á aflaskipið Mínervu frá Vestmannaeyjum á vertíð. Ófærð og óveður ollu því að hann missti af fyrsta túrnum. Mínerva kom aldrei úr þeirri sjóferð og fórst með allri áhöfn. Þetta varð Guðna mikið áfall, því um borð voru félagar hans og vinir. Hann sneri baki við sjómennskunni og tók til við bústörf og smíðar heima í Kirkjulækjarkoti.
Guðni kvæntist Ingigerði Guðjónsdóttur frá Brekkum í Hvolhreppi 14. maí 1918. Þau eignuðust níu börn, sex dætur og þrjá syni, sem öll komust til manns.  

Tímamótaárið 1949
Guðni þurfti að skreppa til Reykjavíkur í mars 1949 til að sækja efni fyrir smíðaverkstæðið og ætlaði að vera eina nótt að heiman. Á leiðinni bilaði bíllinn og tók fjóra daga að sækja hann til Reykjavíkur og laga. Annað kvöldið sem Guðni var í Reykjavík var honum boðið á samkomu hjá hvítasunnumönnum.

"Ég fór á samkomuna og ég verð að segja það, að ég varð mjög hrifinn af því, sem ég sá og heyrði. Ég sá að þarna var meiri einlægni, meiri gleði og þó um leið alvara, en ég hafði áður sé í nokkru kristilegu starfi. Að samkomunni lokinni gekk ég fram að bænabekknum og leitaði Jesú Krists sem Frelsara míns."

Guðni lýsir því svo að hann hafi ekki alveg höndlað þetta í fyrstu atrennu. Hann fór aftur á næstu samkomu og var með í bæninni. Samt bærðist með honum efi um að hann væri frelsaður. Bíllinn komst í lag og hann fór heim í Kirkjulækjarkot með smíðaefnið. Guðni hélt áfram að biðja og lesa í Guðs orði eftir að hann kom heim.

"Eitthvað hálfum mánuði eftir að ég kom heim, var ég að lesa Guðs orð, sem oftar, og las þá meðal annars orðin: "Það er fullkomnað". Á sama augnabliki skildi ég að endurlausnin var fullkomnuð fyrir mig, skuldin var greidd, ég var frelsaður af Guðs náð. Dýrð sé Guði fyrir hans óendanlegu náð og miskunn! Síðan hef ég verið fullviss um frelsið fyrir Jesú heilaga blóð,"  skrifaði Guðni.

Hann tók niðurdýfingarskírn í maí þetta sama ár, en hann var einn í Kirkjulækjarkoti um sína trú. Kannski einn í öllu Rangárþingi!

"Nú fór ég að biðja Guð að frelsa, þó ekki væri nema einn mann, sem stæði með mér. Ég fann að það mundi vera örðugt fyrir mig að standa einn. Þetta lagði ég líka fram sem bænarefni í söfnuðinum í Reykjavík. Og bænasvarið kom fyrr en mér gat dottið í hug, og það var líka margfalt stærra og meir en ég hafði þorað að vona.

Það voru aðeins liðnir fjórir og hálfur mánuður frá því að ég tók skírnina, og þangað til 10 manns þar heima, var búið að gefa Jesú Kristi líf sitt. Þetta fólk eru börnin mín og tengdabörn, ásamt okkur hjónunum. Þvílík undranáð!," skrifaði Guðni Markússon.

Hugmyndin kviknar
Sumarmót hvítasunnumanna var haldið í Vestmannaeyjum í júní 1949. Einar J. Gíslason var þá forstöðumaður í Betel í Vestmannaeyjum. Hann segir svo frá:

"Meðal mótsgesta í Eyjum 1949 var Guðni Markússon úr Kirkjulækjarkoti og eiginkona hans Ingigerður Guðjónsdóttir. Þetta var fyrsta sumarmótið sem þau hjón sóttu."

Hilmar Jónasson, frá Grundarbrekku í Vestmannaeyjum, var 15 ára gamall þetta sumar og man vel eftir sumarmótinu í Vestmannaeyjum og því sem á eftir fylgdi. Hann segir svo frá: :

"Á þessu móti árið 1949 tók ég skírn 15 ára gamall. Vakning braust út og andi Guðs starfaði ríkulega. Tvær skírnir voru á mótinu og voru t.d. 22 einstaklingar skírðir þegar ég tók skírn, stærsta skírn sem hefur verið framkvæmd í Betel."

Í þessum hópi voru mörg ungmenni og að mótinu loknu tóku við hversdagsleikinn og freistingarnar. Þórarinn Magnússon, frá Grundarbrekku - móðurbróðir Hilmars - hafði miklar áhyggjur af unga fólkinu í Betel vegna Þjóðhátíðarinnar og ræddi það við marga í Betelsöfnuðinum. Gefum Hilmari orðið:

"Eitt sinn hittast þeir Þórarinn og Halldór Magnússon, Einar og Óskar Gíslasynir, Guðrún Magnúsdóttir (móðir mín) og ég í eldhúsinu heima á Grundarbrekku. Þórarinn fékk þá allt í einu hugljómum og sagði: "Nú veit ég hvað við skulum gera."
Guðni Markússon, bóndi og smiður í Kirkjulækjarkoti var nýlega kominn með og farinn að vitna og starfa fyrir Drottin. Þórarinn sagði: "Eigum við ekki að kanna hvort ekki sé mögulegt að fara í ferðalag um þessa helgi og hvort við mættum ekki tjalda á túninu hjá Guðna bónda og trúbróður." Þar með var þetta mál komið á fulla ferð."

Á þessum árum var ekki sími í hverju húsi og ekki kominn sími á Grundarbrekku. Hilmar minnist þess að Einar J. Gíslason var sendur niður á símstöð til að hringja í Guðna í Kirkjulækjarkoti. Hin nutu góðgerða í eldhúsinu á Grundarbrekku á meðan. Einar kom fljótlega til baka með svarið frá Guðna í Kirkjulækjarkoti. Það var einfalt: "Já, verið velkomin í Jesú nafni."

"Ég er sá eini sem er á lífi af þeim sem voru samankomin á þessum óformlega fundi í eldhúsinu á Grundarbrekku, en þar voru ævinlega kaffi og kökur á borðum hjá mömmu og pabba og oft var þétt setinn bekkur í kokkhúsinu þar," segir Hilmar.

Einar G. Jónasson, bróðir Hilmars, tók einnig skírn sumarið 1949 og man vel eftir þessum umræðum um að fara eitthvað með unga fólkið um Þjóðhátíðina. Meðal annars bar á góma að fara út í Elliðaey en ekkert varð af því. Vestmannaeyingarir fóru hins vegar að fara upp í Kirkjulækjarkot.  

Fyrsta ferðin í Kirkjulækjarkot
Hilmar segir að mikill áhugi hafi verið á því að fara í Kirkjulækjarkot, enda ekki á hverjum degi sem fólk fór upp á land frá Vestmannaeyjum. Flogið var með Douglas DC-3, "Þristi", og lent á Hellu. Hilmar rifjar upp móttökurnar:

"Á Hellu beið Guðni bóndi ásamt sonum sínum eftir okkur og var með Dodge Weapon jeppa, vörubíl af Studebaker gerð og Willy's jeppa. Hópurinn skiptit í bílana. Farangur ásamt nesti var sett á vörubílspallinn ásamt einhverjum karlpeningi, eins og vera ber," segir Hilmar.

Ekið var í einni lotu í Kirkjulækjarkot.

"Þegar upp í Kirkjulækjarkot var komið sagði Guðni bóndi og trúbróðir: "Hér skal tjalda." Það var nýbúið að slá og hirða af túninu. Við tjölduðum botnlausum léreftstjöldum án himins. Það þekktist ekki í þá tíð að vera með hlífðarhimin á tjöldunum." Margir fengu líka að leggja sig í nýhirtri töðu í hlöðunni.

Strax var farið að tala um samkomu en Hilmar segir að fólkið, gestirnir og heimafólkið, hafi verið of margt til að rúmast í stofunni hjá Guðna og Ingigerði.

Trésmíðaverkstæðinu var í einni svipan breytt í samkomusal. Stórum málningardósum og olíubrúsum var stillt upp og plankar settir ofaná. Einnig sóttir stólar hingað og þangað. Hefilbekkirnir voru líka notaðir sem sæti og ræðupúlt.

"Þannig varð Kotmótið til kæru vinir. Þar sem hjartarúmið er og kærleikurinn, þar starfar Drottinn," skrifar Hilmar frá Grundarbrekku.

Regla kemst á mótshaldið
Á þessum árum voru haldin sumarmót í júní til skiptis hjá hvítasunnusöfnuðunum í landinu. Það voru aðalmótin og stóðu í viku og jafnvel lengur. Sumarmótið var haldið í Stykkishólmi 1950. Þar kom fram ósk fjölskyldunnar í Kirkjulækjarkoti um að reynt yrði að hafa þar mót um verslunarmannahelgina, frá laugardegi til mánudags, að því er fram kemur í Aftureldingu, riti Hvítasunnumanna.

"Í þetta var ráðist við takmörkuð ytri skilyrði, en nóg hjartarúm vina okkar austur þar. Allt að 70 manns kom saman í Kirkjulækarkoti þessa daga. Flest af því var frá Reykjavík og frá Vestmannaeyjum milli 10 og 20."  

Auk samkoma í Kirkjulækjarkoti voru haldnar samkomur að Goðalandi, á Hellu og í Vík í Mýrdal. Guðni Markússon skírðist í Heilögum anda á þessu móti. Um sumarið skírðust sex af þrettán úr fjölskyldunni í Kirkjulækjarkoti í Heilögum anda. Á þessu ári, 1950, hófu Guðni og synir hans byggingu samkomuhúss í Kirkjulækjarkoti og luku henni sama ár.  Safnaðarstarfið í Kirkjulækjarkoti festist í sessi og sömuleiðis Kotmótin.

Kirkjan brennur
Sumarið 1953 var tæplega þriggja ára gamalt samkomuhúsið í Kirkjulækjarkoti þegar orðið of lítið fyrir mótin. Hugmyndir voru um að stækka húsið. Aðfaranótt 11. október 1953 varð mikill eldsvoði. Samkomuhúsið og smíðaverkstæði feðganna í Kirkjulækjarkoti brunnu til grunna. Auk þess eyðilögðust mörg hundruð pokar af kartöflum sem voru í risi smíðaverkstæðisins. Samkomuhúsið var ótryggt og trygging smíðaverkstæðisins rétt dugði fyrir vélunum.

Sagt er að daginn eftir brunann hafi feðgarnir í Kirkjulækjarkoti staðið með fullgerða teikningu að nýju smíðaverkstæði og samkomuhúsi. Strax í nóvember var smíði verkstæðisins komin vel á veg og samkomuhúsið fylgdi þar á eftir, nýtt og stærra en hið gamla.

Nýja samkomuhúsið var komið í notkun á mótinu í Kirkjulækjarkoti sumarið 1954. Mótið sóttu þá um 150 manns. Fólkið gisti í tjöldum, hlöðunni eða heimahúsum.  

Allt fram á 7. áratuginn hófust sjálf mótin á laugardegi og á sunnudeginum voru gjarnan haldnar fjórar samkomur. Ef mótið bar upp á verslunarmannahelgi voru einnig samkomur á mánudeginum. Vestmannaeyingarnir komu oft á fimmtudegi eða föstudegi og fóru þeir og fleiri og héldu samkomur í nágrenninu. Á fyrstu tveimur áratugum í sögu Kotmóta fjölgaði  mótsgestum úr nokkrum í tugum og upp í um tvö hundruð. Samkomur voru í samkomuhúsinu eða utandyra þegar gott var veður og fólkið gisti í tjöldum, heimahúsum og hlöðunni meðan hennar naut við. Sumarið 1967 voru t.d. yfir 30 tjöld reist á túninu og margt æskufólk sótti mótið það ár.  

Fyrstu tuttugu árin miðaðist tímasetning mótanna yfirleitt við Þjóðhátíðina í Vestmannaeyjum. Á þessum árum var hún haldin um fyrstu heilu helgi í ágúst og þá fengu Vestmannaeyingar frí. Frídagur verslunarmanna hefur hins vegar miðast við fyrsta mánudag í ágúst frá árinu 1931. Um það skrifaði Einar J. Gíslason:

"Fyrir áhrif úr Reykjavík var farið að binda mótin við verslunarmannahelgina. Ekki fór alltaf saman þjóðhátíð og verslunarmannahelgi. Vestmannaeyingar tóku allir sitt frí um þjóðhátíðina. Þess vegna voru stundum haldin mót í Kirkjulækjarkoti sitt hvora helgina. Komu sunnamenn um verslunarmannahelgi og Eyjamenn um þjóðhátíð."

Starfið í Fljótshlíðinni vex 1971-1990
Kotmúli í Fljótshlíð var keyptur 1972 og þar hafinn rekstur barnaheimilis sem hafði starfið í Kirkjulækjarkoti að mikilvægum bakhjarli. Eitt húsið þar var nefnt Guðnahlíð til heiðurs Guðna Markússyni sem bar heimilið mjög fyrir brjósti.  

"Í tuttugasta og þriðja sinn héldu Hvítasunnumenn mót í hjarta Suðurlands, Kirkjulækjarkoti, Fljótshlíð, dagana 4.-7. ágúst s.l," er skrifað í Aftureldingu 1972. Mótið var sett á föstudagskvöldi og margir komnir til mótsins. "Flestir urðu bílarnir liðlega 40 á bílastæðunum í Kotinu. Þegar svo það er með reiknað að margir komu með áætlunarbifreiðum þá hafa þátttakendur í mótinu verið yfir 200 manns þegar flest var. Voru þeir alls staðar að, innanlands og utan. 13 urðu samkomurnar og ræðumenn margir."

Vakning varð á áttunda áratugnum og margir nýir tóku skírn. Samhjálp hvítasunnumanna var stofnuð 1973 og dró að marga. Guðni Markússon frumherji í Kirkjulækjarkoti var kvaddur á Drottins fund 4. mars 1973.

Hvítasunnumenn höfðu eignast  samkomutjald 1971 og var það notað á Kotmótinu 1973 og næstu árin.

"Að vanda var haldið mót í Kirkjulækjarkoti, Fljótshlíð, fyrstu helgina í ágúst. Mótið var að ýmsu leyti frábrugðið fyrri mótum. Má þar fyrst nefna að nú naut Guðna Markússonar ekki við. Annað var að samkomur mótsins voru að mestu haldnar í tjaldi hreyfingarinnar," samvkæmt Fíladelfíu safnaðarblaði."

Allt þar til greiðasala hófst í Kirkjulækjarkoti með tilkomu Skálans komu mótsgestir með skrínukost. Böðvar á Kirkjulæk og síðar Magnús í Kirkjulækjarkoti lögðu til nýmjólk í stórum brúsa sem var stillt upp þar sem skugga bar á fyrir framan samkomuhúsið. Í honum var ausa og jós fólk sér mjólk eftir þörfum. Um mótið 1974 sagði m.a. í Fíladelfíu safnaðarblaði: "Allur háttur verður þar sem fyrr, aðgangur að heitu vatni og mjólk, hitt kemur fólk með í farangri sínum."

Tjöldum mótsgesta fjölgaði ár frá ári. Þrátt fyrir samkomutjaldið gegndi samkomuhúsið enn stóru hlutverki fyrir t.d. bænastundir. Einnig færðist í vöxt að þar væri boðið upp á svefnpokapláss.

Söfnuðurinn eignaðist stærra tjald sem kom til landsins í lok ársins 1975. Það var 16x24 metrar eða 384 fermetrar og einnig gjöf frá Georg Johannsson í Noma Tält í Gautaborg líkt og eldra tjaldið. Súlur, bekkir ofl. var smíðað um veturinn.  

Á mótinu 1978 voru mótsgestir orðnir yfir 400 og aðstöðuleysi farið að hrjá mótshaldinu, eftir því sem fram kom í Aftureldingu. Mótin fylgdu nú verslunarmannahelginni og voru orðin lengri en áður. Sett á fimmtudegi og lauk á mánudeginum.

Skálinn olli straumhvörfum
Bræðurnir í Kirkjulækjarkoti, þeir Guðni, Grétar og Magnús Guðnasynir, ákváðu árið 1979 að gefa tvo hektara lands til Hvítasunnuhreyfingarinnar á Íslandi. Keyptur var 600 fermetra íbúðarskáli í Sigöldu og hann reistur á landinu í nokkuð breyttri og stækkaðri mynd, eða um 700 fermetra hús.  

Skálinn var innréttaður næstu árin með nýtt hlutverk í huga og hluti hans tekinn í notkun strax árið 1980 og síðan eftir því sem verkið vannst. Þar var Hinrik Þorsteinsson fremstur í flokki. Fjöldi sjálfboðaliða úr hópi heimamanna og víðar að í Hvítasunnuhreyfingunni lagði hönd á plóginn. Með tilkomu Skálans varð Kirkjulækjarkot að sannkallaðri safnaðamiðstöð Hvítasunnuhreyfingarinnar.

Mótsgestir á Kotmótum fengu nú inni í skálanum, þar var matsalur og góð snyrtiaðstaða. Samkomutjöldin voru nú reist í námunda við Skálann og miðpunktur mótsins færðist þangað uppeftir.

Með tilkomu Skálans fjölgaði mótum í Kirkjulækjarkoti mjög mikið. Þar var farið að halda unglingamót, kvennamót, Biblíuhelgar, trúboðafundi og ársfundi Hvítasunnuhreyfingarinnar.

Tímamót urðu í Kirkjulækjarkoti fyrir aldarfjórðungi. Aðalsamkomur Kotmótsins 1984 voru haldnar í tjaldi sem tók um 400 manns og var það fullt af fólki. Ein samveran á mótinu verður lengi í minnum höfð. Þann 5. ágúst var stofnsettur sjálfstæður Hvítasunnusöfnuður í Kirkjulækjarkoti. Fram að því töldust Hvítasunnumenn í Rangárþingi til Fíladelfíusafnaðarins í Reykjavík.

"Einar J. Gíslason leiddi samkomuna og talaði um hlutverk forstöðumanns og öldunga. Síðan vígði hann Hinrik Þorsteinsson til forstöðumanns en Grétar Guðnason og Gylfa Markússon sem nýja öldunga. Guðni og Magnús Guðnasynir höfðu verið öldungar til margra ára og halda því áfram. Allir þessir bræður lögðu hönd sína á Heilaga ritningu, meðan forstöðumenn og öldungar báðu þeim og Guðnýju Jónasdóttur, konu Hinriks, blessunar Guðs."

Til nýja safnaðarins töldust 23 fullorðnir auk barna.  

Á fertugasta Kotmótinu sem haldið var í ágúst 1989 voru samkomugestir flestir um 600 manns.  Bæði samkomutjöldin voru nú reist til að pláss væri fyrir alla mótsgesti og allar samkomur mótsins, eins og sjá má á mynd frá mótinu 1989.
(Mynd: Tjöldin tvö og bíll við stærra tjaldið, líklega með hitara).


Fjölmenn kristileg fjölskyldumót 1991-2009
Byrjað var að halda sérstök barnamót á Kotmótinu 1993. Sheila Fitzgerald beitti sér fyrir því og var vel studd af Mike manni sínum og fjölda annarra. Á Barnamóti 1993 voru 138 krakkar, 75 leiðbeinendur og 200 foreldrar.

"Fyrir þremur mánuðum var Barnamótið framtíðardraumur og byrði. En í dag vil ég þakka ykkur öllum sem tókuð þátt í að gera drauminn að veruleika. Það var stórkostlegt að vina með svo mörgum einstaklingum alls staðar að af landinu." er haft eftir Sheilu í Kallaranum 1993.

Með barnamótunum og Leikskólanum Lamba urðu Kotmótin sannkölluð fjölskyldumót og jókst aðsóknin hröðum skrefum í kjölfarið.

Mótið 1995 sóttu um þúsund manns og var búist við um 1.300 manns á mótið 1996.  Á þessum árum voru samkomur mótsins haldnar í tveimur upphituðum samkomutjöldum.  Öllum var ljóst að bæta þurfti aðstöðuna svo mótin gætu haldið áfram að vaxa. Þau voru búin að sprengja allt utan af sér.

Haustið 1995 festi Hvítasunnusöfnuðurinn kaup á syðri álmu Tívolíhússins í Hveragerði með turninum, alls um 3.000 fermetra. Hafist var handa við að rífa húsið og flytja einingarnar austur í maí 1996.

Byggja þurfti grunn sem varð að kjallara að hluta. Á honum var Örkin reist og síðan tekin í notkun í áföngum. Samkomur voru fyrst haldnar þar á mótinu 1998 en barnamótið var áfram í samkomutjaldinu það árið.

Um það bil sem 21. öldin var að ganga í garð voru Kotmótin orðin miklu meira en þau síðsumarmót Hvítasunnumanna sem stofnað var til í upphafi. Mótin sótti nú fólk úr flestum kristum samfélögum og kirkjum. Metaðsókn var að mótinu árið 2000, en talið var að ríflega 2.000 manns hafi verið á mótssvæðinu þegar mest var.  Nú fóru allar samkomur fram innanhúss í Örkinni sem rúmaði meira en 1.000 manns í sæti! Skálinn var orðinn gistihús, matsalur og snyrtiaðstaða

Lindin byrjaði beinar útsendingar frá Kotmótum. Þau heyrast því um allt land í beinni útsendingu. Enginn hefur hugmynd um hve margir eru í raun og veru á Kotmóti í dag. Bryddað var upp á mörgum nýjungum, til dæmis Kotvisjón - kristilegri hæfileikakeppni - sem naut mikilla vinsælda að ógleymdum varðeldunum.

Á árunum 2004 og 2005 var talið að mótsgestir væru yfir þrjú þúsund talsins.

Áhrif Kotmótanna
Mótin í Kotinu hafa orðið mörgum til blessunar á margvíslegan hátt. Það væri fróðlegt að vita hvað ástarörvar Amors hafa hitt marga hér svo úr hafi orðið hjónabönd!

Enginn veit nema Guð einn hvað margir hafa frelsast á þessum mótum, hvað margir hafa skírst í Heilögum anda. Víst er að langflestir hafa komið af Kotmótum endurnýjaðir og uppörvaðir í trúnni. Blessun Drottins hefur alltaf verið til staðar líkt og sumarið 1952:

"Samkoman, sem haldin var á sunnudagskvöldið, ar frábrugðin flestum samkomum. Þegar nokkuð var liðið á samkomuna, féll Heilagur andi allt í einu yfir fólkið, eins og þegar bylur skellur á þaki. Bæði sá sem leiddi samkomuna og stúlkur tvær, sem voru að syngja tvísöng, urðu að gera svo vel að setjast og síðan stjórnaði Heilagur andi samkomunni það sem eftir var. Ógleymanleg samkoma! Hún var ekki úti fyrr en kl. 12 um nóttina."

Mótsgestur sem kallaði sig "Einn úr Eyjum" orðaði vel í Aftureldingu 1980 inntak þessa mótshalds sem nú á orðið 60 ára sögu:

"Mótin í Kirkjulækjarkoti eru sérstakt fyrirbrigði í starfi og sögu Hvítasunnusafnaðanna á Íslandi. Frá minnstu smæð og ytri takmörkunum eru þau orðinn fastur liður í starfsemi okkar og hafa haldið sínu striki, vaxandi og stækkandi um 31 ár. Sá brennandi andi og trúarhiti, sem einkenndi Guðna Markússon hefur alltaf svifið yfir vötnunum, þegar um mótin í Kotinu hefur verið að ræða. Rangárþing hefur ekki átt stað nú á seinni árum, er svo hefur borið hróður héraðsins og lands okkar út um heiminn, sem mótin í Kirkjulækjarkoti. Fyrrum var þar þingstaður og er staðurinn hafinn í æðra veldi, með þingum Guðsbarna víða að úr heiminum til blessunar."

©Guðni Einarsson 2009